میزان رضایت مندی شما از عملکرد شورای چهارم شهر لار چقدر است؟

نتایج

Loading ... Loading ...

انتشار در۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۸ ساعت ۴:۱۴ ق.ظ سرویس:برگزیده ها, یادداشت 2 دیدگاه 246 بازدید

عاقبت سخت یک نقض غرض!

عاقبت سخت یک نقض غرض!

محمدحسین آشنا:

۱)پرسش از ارزش و جایگاه واقعی مخاطبان در صداوسیمای جمهوری اسلامی همواره در میان اصحاب و اهالی رسانه مطرح و محل مناقشه بوده، اما وقوع اتفاقات خبرساز چند ماه اخیر در بدنه سازمان، این موضوع را به سطح افکار عمومی کشانده و آن را تبدیل به یک مطالبه اساسی کرده است؛ موضوعی که برجسته­ شدن آن محصول تصورات غلط و محاسبات ساده اندیشانه­­ ی مدیران این سازمان بوده و در واقعیت امر، اتفاقی عجیب و غیرمنطقی به نظر نمی­ رسد.

۲)ماجرا از آن­جا شروع شد که مدیران سازمان تصمیم گرفتند تا با مشارکت مردم و در قالب پدیده­ای به نام «جشنواره جام جم»، از برترین­ های تلویزیون در سال ۹۷  تقدیر کنند تا از این طریق علاوه بر «ایجاد رقابت سازنده در میان تولیدکنندگان»(۱)، به طور غیرمستقیم بر شعار همیشگی خود یعنی جایگاه والای مخاطبان در نظام تصمیم­­ گیری «رسانه ملّی» تأکید ورزند. اما آنچه در ادامه به وقوع پیوست، نه تنها هدف غیرمستقیم برگزارکنندگان جشنواره را تأمین نکرد، که برعکس باعث یک نقض غرض جدی و شروع بحرانی اساسی در تلویزیون شد…

تب جشنواره جام جم همه شبکه ­ها را فراگرفت و رقابتی عجیب میان تولیدکنندگان برنامه­ ها ایجاد شد؛ به شکلی که سهم زیادی از جدول پخش هر شبکه به تبلیغ این جشنواره و درخواست از مخاطبان برای شرکت در رأی­ گیری تعلق گرفت. رأی­ گیری مردمی آغاز شد و از همان روزهای ابتدایی، برنامه «نود» به تهیه­ کنندگی عادل فردوسی­ پور در صدر آرای مردمی قرار گرفت؛ نتیجه­ ای که چندان مورد پسند علی فروغی، مدیر جوان و اصولگرای شبکه سه نبود.

وقوع اخلال در آرای مردمی در میانه رأی­ گیری، با واکنش باورنکردنی مخاطبان و ناگزیر، ورود دستگاه­ های انتظامی و قضایی به این موضوع همراه شد. با گذشت چند روز از این اتفاق، اعمال دستکاری در آرا تأیید شد تا پیکان اتهام مردم بیش از پیش به سوی فروغی نشانه گرفته ­­شود.

سرانجام برنامه نود به عنوان محبوب­ترین برنامه تلویزیون از نگاه مردم شناخته شد و عادل فردوسی­ پور که به واسطه مشاجرات پیشین خود با فروغی دل خوشی از وی نداشت، در شب اختتامیه جشنواره با سخنانی که به زبان آورد، نام خود را به عنوان چهره محبوب مردم تثبیت کرد و مهم تر از آن، علی فروغی را به عنوان یک مدیر نالایق در مقابل مردم قرار داد. دیری نگذشت که برنامه نود به دستور مستقیم مدیر شبکه سه و بدون هیچگونه توضیحی، برای همیشه از کنداکتور این شبکه حذف شد؛ موضوعی که باعث جریحه­دار شدن اذهان عمومی و طرح پرسشی شد که این یادداشت به دنبال پاسخگویی به آن است.

۳)برای آن که بتوانیم به جایگاه مخاطب در نظام فکری حاکم بر صداوسیمای جمهوری اسلامی پی ببریم، لازم است تا به دور از تحلیل­ های واقعه­ محور و مبتنی بر حدسیات، نگاهی مبنایی به صورتبندی گفتمانی ریشه­ دار در سازمان صداوسیما داشته باشیم. با وقوع انقلاب اسلامی در سال ۵۷ و به تبع آن رأی قاطع مردم به نظام جمهوری اسلامی، گفتمان اسلامیت و سنت­گرایی به عنوان گفتمان حاکم هژمونیک شد و از طرف دیگر، گفتمان تجددگرایی که از دوره قاجار در برابر آن قرار گرفته بود، به تدریج به حاشیه رفت. «منظور از سنت­گرایی در اینجا آن طور که در ادبیات غرب به کار می­ رود نیست، بلکه تلاش برای بازگشت به اصول و سنت­ های اسلامی است که همراه با نوعی اقتدارگرایی است»(سلطانی، ۱۳۶:۱۳۹۶).

گفتمان سنت­ گرایی حول مجموعه­ ای از دال­ ها مفصل­ بندی شده که مهم­ترین آن­ها «اسلام، روحانیت، فقه و ولایت» هستند. این گفتمان در طول سال­های پس از انقلاب تغییرات و تحولاتی را از سر گذرانده اما در مجموع همواره به دال­ های مرکزی خود وفادار بوده است. گفتمان سنت­گرای حاکم بر جمهوری اسلامی، حاکمیت را ناشی از خداوند می­ داند و بر آن است که «همه قوانین و مصوبات می­باید مبتنی بر شرع اسلام باشند و رهبری و ریاست کشور می­باید در دست فقها قرار گیرد» (بشیریه، ۲۸:۱۳۹۴). از طرف دیگر گفتمان تجددگرایی که پس از انقلاب به حاشیه رفت و در قالب جدیدی تحت عنوان اصلاح­ طلبی ادامه حیات داد، با دال­ های مرکزی «جمهوری، مردم، قانون و آزادی» مفصل­بندی شده است.

۴)سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران به عنوان بلندگوی جمهوری اسلامی و بیانگر مواضع و اهداف انقلاب شناخته می­ شود. اصل ۱۷۵ قانون اساسی تعیین رئیس سازمان صداوسیما را به واسطه اهمیت این دستگاه عظیم تبلیغی، بر عهده رهبر جمهوری اسلامی قرار داده و آن را از حیطه اختیارات دولت که منتخب مردم و مظهر جمهوریت است خارج ساخته است. بر این اساس صداوسیما از ابتدای فعالیت خود تحت کنترل گفتمان سنت­گرا و محافظه­ کار بوده و سیاست­ های حاکم بر آن تابع این نظام گفتمانی است.

همانطور که بیان شد، در این گفتمان روحانیت و فقاهت است که واسطه حکومت الهی بوده، خیر را از شر تشخیص می ­دهد، و تصمیم ­سازی و تصمیم­ گیری برای توده مردم بر عهده آن است. با این نگاه می­ توان ساده­ تر به درک این نکته رسید که چرا صداوسیما برخوردار از انحصار رسانه­ ای بوده و هیچ رسانه خصوصی قانوناً حق فعالیت در کشور را ندارد. اساساً تأمین نظر مخاطب تا پیش از شکل­ گیری رقابت ناخواسته با تلویزیون­ های ماهواره­ ای و اینترنتی، به عنوان یک اولویت برای صداوسیما شناخته نمی­شده؛ چرا که در این نگاه آنچه در وهله نخست حائز اهمیت است، هدایت مردم از جانب نخبگان به سمت خیر و سعادت است، نه جلب نظر مخاطب یا هر چیزی شبیه به آن. به عبارت دیگر صداوسیما پیش از هرچیز، کارکردی هدایت­گرانه دارد و رسالت خود را بر مبنای سخن بنیان­گذار انقلاب اسلامی، تبدیل شدن به «دانشگاه عمومی» می­داند. بنابراین سنجش رضایت مخاطب در صداوسیما اگرچه دارای اهمیت است و در مدیران تلاش می­کنند تا جای ممکن دل مخاطبان خود را به دست آورند، اما سلیقه مخاطب هیچگاه تبدیل به اولویت نمی­ شود و همواره فرع بر رسالت اصلی سازمان است. در اینجا لازم است ذکر شود که یادداشت حاضر به تبیین مسائل در سطح کلان و گفتمانی می­ پردازد و تصمیمات مقطعی مدیران یا به طور مثال وقوع بحران­ های مالی اخیر در سازمان که تلویزیون را تبدیل به بنگاهی تجاری ساخته است در این یادداشت جایی ندارند.

۵)شکل­گیری غائله عادل- فروغی و مشاجرات حول محور آن شایعات فراوانی را با اتکاء به داده­ های درست و غلط از چرایی این اتفاق به همراه داشت. برگزاری جشنواره جام جم به عنوان راهبردی برای نمایش احترام به نظر مخاطب، ناخواسته به تناقض پنهان در لایه­ های مدیریتی و سیاستگذاری سازمان دامن زد و آن را به عرصه عمومی کشاند؛ تناقضی که به شکلی نمادین خواست مردم را در برابر حاکمیت قرار داد. اگرچه هنوز هم نمی­ توان با اطمینان درباره علت اخراج عادل فردوسی­ پور از شبکه سه سخن گفت، اما دست­کم می­ توان با استفاده از تحلیل فوق و اتخاذ یک چشم­انداز کلان­نگر منطق و منشأ پیدایش این­دست اتفاقات را به شکل بهتری فهم کرد و اسیر تحلیل­های خرد و بی­پایه نشد.

۱) بخشی از سخنان دبیر جشنواره تلویزیونی جام جم درباره ضرورت­ها و اهداف برگزاری جشنواره

فهرست منابع:

*بشیریه، حسین (۱۳۹۴). «دیباچه ­ای بر جامعه­ شناسی سیاسی ایران؛ دوره جمهوری اسلامی»، تهران: نشر نگاه معاصر

*سلطانی، سیدعلی اصغر (۱۳۹۶). «قدرت، گفتمان و زبان؛ سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران»، تهران: نشر نی

*این یادداشت پیش از این در نشریه پندار دانشگاه تهران منتشر شده است

از این نویسنده بخوانید:

در ستایش آرمانشهری که زیر تلّی از خاک دفن شد


2 نظر

  1. ناشناس گفت:

    2

    0

    بسیار مفید

  2. مجید حجتی گفت:

    0

    0

    بسیار استفاده بردم از مقاله ی آقای آشنا.

ارسال نظر

طراحی و توسعه توسط رضوان