میزان رضایت مندی شما از عملکرد شورای چهارم شهر لار چقدر است؟

نتایج

Loading ... Loading ...

انتشار در۲۵ فروردین ۱۳۹۸ ساعت ۱۱:۴۱ ب.ظ سرویس:برگزیده ها, شهر و شهروند 7 دیدگاه 559 بازدید

چرایی افزایش تصادفات مرگ بار در شهر لار

چرایی افزایش تصادفات مرگ بار در شهر لار

در حوادث رانندگی چه کسی مقصر است و چه باید کرد؟

بهروز بیغرض*: مرگ دو تن از جوانان لار در یک حادثه رانندگی، باری دیگر قلب همشهریان و بویژه خانواده های داغدارشان را آزرده است، با اینهمه در فردای حادثه تغییرات صورت گرفته در سیستم حمل و نقل شهر، چندان جدی نخواهد بود، چرا که اگر بنا می بود پس از هر حادثه تغییراتی بنیادین را شاهد باشیم، امروزه چنین حوادثی رخ نمون نمی شد و نیز اگر می شد، تلفات جانی نداشت.

این نوشتار در پی ارائه پاسخ به سوالاتی است که در فردای حوادث اینچنینی، اذهان شهروندان را به خود مشغول می دارند. شرکت در مباحث طرح شده در گروه های مجازی اجتماعی، حاکی از آن است که دغدغه ی ذهنی شهروندان حول چند محور محدود خلاصه می شود؛ یافتن مقصر و نیز ارائه ی راه حل.

تصادف چند شب گذشته در لار که منجر به مرگ دو جوان سرنشین شد

نوشتار پیش رو، دغدغه ی دوم، یعنی پاسخ گفتن به سوال «برای کاهش تلفات ناشی از حوادث رانندگی چه می باید کرد؟» را هدف قرار داده و بدین منظور، در پی بررسی تجارب کشورهای پیش گام و توسعه یافته است. چرا که به باور نگارنده، بررسی راهبردها، سیاست ها و اقدامات این کشورها خود بخود دیگر پرسش ها و دغدغه ها را نیز پاسخ خواهد گفت.

تفاوت آمار تلفات ناشی از حوادث رانندگی، در دو کشور ایران و سوئد نشان دهنده ی لزوم بازنگری در سیاست‌های ایمنی راه و بهره گیری از تجارب این کشور را دوچندان می کند. بنا بر آمار سازمان سلامت جهانی، در ایران همه ساله، به ازای هر ده هزارنفر، ۳۲٫۱ مورد مرگ و میر را شاهدیم حال آنکه عدد مزبور برای کشور سوئد، عددی معادل ۲٫۸ است[۱].

دلیل عمده ی این تفاوت را می بایست در مجموعه سیاست هایی که این کشور از دهه ی ۱۹۹۰ تحت عنوان «چشم انداز صفر»(vision zero) در پیش گرفته است جستجو نمود. «چشم‌انداز صفر، تصویری است از آینده ای که در آن، هیچ انسانی از حوادث رانندگی کشته نشده و یا آسیب جدیی نبیند»[۲].

نمودار فوق که از سوی دولت سوئد منتشر گردیده، نشان دهنده ی روند کاهشی تلفات ناشی از حوادث رانندگی (خط زرد رنگ) است. حال آنکه حجم ترافیک و تعداد خودروها و راه ها، در طول این سالها، در حال افزایش بوده است. نمودار به خوبی نشان دهنده ی آن است که با افزایش کیفیت راه ها و خودروها، تلفات کاهش یافته است(خط زرد رنگ)

تفکر سنتی در حوزه ی ایمنی راه و نگاه سنتی به مقوله ی ترافیک، سعی دارد با طرح مواردی نظیر بهبود کیفیت آموزش‎های رانندگی و ارائه گواهینامه، جرائم رانندگی و غیره، رفتار صحیح ترافیکی را ترویج نموده و خطاهای انسانی را مقصر وقوع ۹۵ درصد از حوادث رانندگی معرفی کنند [۳].

چشم انداز صفر اما این نگاه رایج را به چالش می کشد. به باور طرفداران این رویکرد، «اگرچه ۹۵ درصد از حوادث ناشی از خطاهای انسانی است، راه حل برطرف نمودن ۹۵درصد از سوانح را نیز می‌توان در بازطراحی خیابان ها، راه ها و وسایل نقلیه جستجو نمود»[۴].

رویکرد سنتی به ایمنی راه، طراحی را با این پیش‌فرض انجام می‌دهد که هیچ‌گونه خطایی از سوی رانندگان، سر نمی‎زند و به هنگام وقوع حادثه نیز، مسئولان، با برشمردن خطای انسانی به‌عنوان عامل اصلی تصادف، بار مسئولیت را از دوش خود برمی‌دارند؛ حال آنکه در رویکرد چشم‌انداز صفر، با پذیرش خطای انسانی، آن را پدیده‎ای عادی برشمرده و به منظور کاهش و عدم تکرار حوادث ناشی از این خطاها، سعی در شناسایی و حذف عواملی دارند که بروز خطای انسانی را موجب شده و حوادث رانندگی را رقم می‌زنند. چرا که به باور طرفداران این رویکرد؛ «هیچ خطای انسانی ای نیست که تقاص آن، مرگ افراد باشد»[۲].

بدین ترتیب می توان در یک بند تفاوت نگاه رایج و سنتی به مقوله ی ایمنی راه را با رویکرد جدید یعنی «چشم انداز صفر» اینچنین خلاصه نمود: اگر در نگاه رایج و سنتی، تصادفات و مرگ و میر ناشی از آن، یکی از پیامدهای اجتناب ناپذیر زندگی مدرن است، در رویکرد چشم انداز صفر، تصادفات پدیده ای قابل پیشگیری است. اگر در رویکرد سنتی و رایج، عمده تقصیر بر گردن اشتباهات راننده و دیگر کاربران راه گذاشته می شد، چشم انداز صفر کارشناسان تمامی حوزه های مرتبط (حمل و نقل، سلامت، تولید کنندگان خودرو و …) در امر ایمنی راه را مسئول بروز این وقایع می داند. در این رویکرد باور بر آن است که با طراحی صحیح سیستم (از جمله قوانین و مقررات، خودروها، آموزش های رسمی و…) می توان جلوی ۹۰ الی ۹۵درصد تصادفات را گرفت.

پس می توان کاهش تلفات رانندگی را هدفی دانست که تحقق آن نیازمند بازنگری در تمامی اجزای سیستم حمل و نقل (از قوانین گرفته تا شبکه ی راه ها و طراحی خودروها و…) و نیز در سطوح مختلف محلی تا ملی است. در ادامه، اقداماتی را که در کشورهای توسعه یافته به منظور تحقق چشم انداز صفر انجام می شود، مورد بررسی قرار می دهیم:

آرام سازی معابر و راه ها در نواحی شهری:

طراحی هندسی مناسب تقاطع ها، راه ها و نیز آرامسازی کوچه ها یکی از روش هایی است که به کمک آن می توان شدت تصادفات را کاهش داد. با آرامسازی و کاهش سرعت خودروهای شخصی، شدت حادثه نیز کاهش می یابد. این امر مزیت های دیگری همچون دلچسب تر کردن محیط های شهری برای عابران پیاده را نیز دارد، حضور عابران پیاده و دوچرخه سواران در فضاهایی که از سروصدای اتوموبیل به دور باشد، پررنگ تر است. شکل زیر، نشان دهنده ی شدت آسیبی است که برخورد خودرو در سرعت های مختلف می تواند بر بدن انسان بر جای گذارد.

چنانکه گفته شد طراحی مناسب راه ها و تقاطع ها، کاهش سرعت و آرامسازی ترافیک را ممکن می سازد و از شدت تصادفات و آسیب های ناشی از آن می کاهد. تصاویر زیر، برخی از این اقدامات طراحانه به منظور کاهش سرعت خودرو ها نشان می دهد.

 

کاهش احتمال تصادف خودروها با طراحی صحیح تقاطع و محدود ساختن حرکت سواره

 

محدود ساختن مسیرهای حرکت سواره و هدایت خودروهای شخصی، با افزودن جزایر میانی(محدوده های سبز رنگ) و رنگ آمیزی صحیح کف

 

یک طرفه کردن تقاطع ها به منظور جلوگیری از برخوردهای رودر رو

اما آیا این تمهیدات برای جلوگیری از تخلفات و کاهش تلفات ناشی از تصادفات کافی است؟ پاسخ گفتن به این سوال با بخش بعد این نوشتار، کمی ساده تر خواهد بود.

 

اصلاح قوانین و مقررات در حوزه ی ترافیک

در سوئد و دیگر کشورهای اروپایی نظیر فنلاند و سوئیس، جرائم رانندگی، در ارتباط مستقیم با درآمد افراد بوده و پلیس با دسترسی به نظام مالیاتی[۵] نرخ‌های متفاوتی را به‌عنوان جریمه، برای تخلفات یکسان ثبت می‌کند. این بدان معنی است که در صورت جدی بودن تخلف و اطمینان پلیس از استطاعت مالی فرد، جریمه مالی بسیار سنگینی برای او تعیین خواهد شد[۶]. رکورد جرائم رانندگی در فنلاند، بیش از ۱۰۰ هزار دلار بوده است، رقمی که به واحد پولی ما، چیزی بیش از ۱۳ میلیارد ریال، و یا ۱.۳ میلیارد تومان می‎شود[۷].

اما محدودیت‌های سرعت، دوربین‌های ثبت تخلف کنار جاده و اجرای دقیق و سخت‌گیرانه‌ی قوانین، تنها بخشی از سیاست‌های جنبش جدید ایمن‌سازی ترافیک یعنی «چشم‌انداز صفر» است.

دوربین های ثبت تخلف در جاده های بین شهری و معابر درون شهری، رفتارهای صحیح ترافیکی را تحمیل می کند

دستاوردهای فناوری و لزوم استفاده از این دستاوردها برای کاهش تصادفات و تلفات

علاوه بر سیاست های بازدارنده ای نظیر جرائم بالا و حضور مداوم دوربین های ثبت تخلف، پیشرفت های تکنولوژیکی نیز به کمک سازندگان خودرو درآمده و سیستم هایی را برای کمک به رانندگان و جلوگیری از تخلف به این خودرو ها افزوده است.

دستگاه تست الکلی که استفاده از آن در بسیاری از کشورها برای سرویس مدارس اجباری بوده و برخی والدین نیز برای جلوگیری از استفاده ی غلط فرزندانشان از خودرو، آن را نصب می کنند، یکی از فناوری هایی است که جلوی بسیاری از تصادفات را می‎گیرد. طرز کار این وسیله مانند شکل زیر، به این ترتیب است که راننده پیش از روشن نمودن خودرو می بایست در دستگاه مورد اشاره بدمد. دستگاه مزبور در صورت تشخیص نبود الکل در هوای دم و هوشیاری راننده، اجازه ی روشن شدن خودرو را می دهد و در غیر این صورت، خودرو روشن نمی شود.

دستگاه های قفل الکل، در صورت تشخیص پایین بودن سطح هوشیاری، اجازه ی روشن شدن به خودرو را نمی دهند

سیستم هایی نظیر ترمز خودکار، همیار راننده و… بخشی دیگر از کمک هایی است که فناوری به تولید کنندگان خودرو میکند. تصاویر زیر برخی از این نمونه ها را نمایش می دهد.

با نزدیک شدن بیش از حد خودرو به موانع و یا خودروی جلویی، سیستم ایمنی خودرو با پخش یک صدای هشدار، راننده را مطلع می سازد

 

این سیستم راننده را از وجود یک خودروی دیگر در نقاط کوری که به آن دید ندارد، آگاه می کند

اما فناوری جدید از سیستم های همیار راننده[۸] (که به رانندگی صحیح کمک می کنند) فراتر رفته و امروزه به سیستم های رانندگی خودکار(خودران)[۹] در حال ارتقاء هستند. سیستم های خودران که امروزه از سوی شرکت هایی نظیر گوگل و تسلا و… در حال توسعه اند، جابجایی سرنشینان را به دست سیستم خودکار هدایت خودرو سپرده و اشتباهات انسانی را حذف می نمایند.

اما باید توجه داشت، بهره گیری شرکت های تولید کننده ی خودرو از این دستاوردهای فناورانه، از یکسو به دلیل قوانینی است که کشورها و یا سازمان های مختلف، برای حفظ جان شهروندان بر سازندگان خودرو تحمیل میکنند و از سوی دیگر، احساس نیاز شرکت های سازنده خودرو به ارائه ی محصولاتی ایمن تر و برتر که ایشان را در بازار آزاد رقابت، با موفقیت همراه کند، این شرکت ها را به استفاده از فناوری های جدید ترغیب می کند.

موتور سیکلت، وسیله ای غیر ایمن

عدم ایمنی موتور سیکلت، موجب شد که در آغاز مطرح شدن رویکرد چشم انداز صفر، هدف حذف کامل این وسیله ی نقلیه ی محبوب باشد. این قضیه به حدی جدی بود که کلیس تینگوال، یکی از مسئولین وقت وزارت حمل و نقل سوئد، در سخنانی تند اظهار داشت:

“ما باید از استخدام موتورسواران جدید، خودداری کنیم، متاسفم اما باید بگویم که در بلند مدت، موتورسواران باید صحنه را ترک کنند… در چشم انداز صفر، جایی برای موتورسواران نخواهد بود!… اگر میخواهید یک موتورسیکلت صد درصد ایمن تولید کنید، محصول نهایی دیگر یک موتورسیکلت نخواهد بود!”

این سخنان جنجال های بسیاری را برانگیخت و تشکیل کمپین هایی جهت حفظ موتورسیکلت بعنوان یکی از گزینه های حمل و نقل را موجب گردید[۱۰].

بدیهی است حذف موتورسیکلت بعنوان یکی از گزینه های حمل و نقل در شهر لار، هم به دلایل اقتصادی و هم به دلیل نگاه به موتورسیکلت به عنوان وسیله ای تفریحی، ممکن نخواهد بود، اما جایگزینی موتورسیکلت های پر سر و صدا و غیر ایمن بنزینی با موتورهای برقی که علاوه بر پاک بودن، سر وصدای کمتری را تولید کرده و سرعت محدودی دارند، می تواند به تدریج صورت گیرد. از دیگر سو، با اجرای سیاست های توضیح داده شده در بخش های پیشین و در نتیجه کاهش سرعت در نواحی شهری، حضور موتورسیکلت در شهر نیز با خطر کمتری همراه خواهد شد.

جمع بندی

در این نوشته، به اختصار دلایل توفیق کشورهای توسعه یافته، در کاهش تلفات ناشی از تصادفات رانندگی برشمرده شد و برخی از نمودهای رویکرد جدید کشورهای توسعه یافته یعنی چشم انداز صفر در کاهش تلفات نشان داده شد؛ طراحی صحیح خیابان ها و  تقاطع های محله های جدید و نیز اصلاح هندسی معابر و تقاطع های موجود، اصلاح قوانین به گونه ای که جرائم رانندگی را متناسب با وضعیت مالی افراد تنظیم می کند، پیشرفت های تکنولوژیکی که دوربین های سرعت و سیستم های همیار راننده و نیز سیستم های خودران بخشی از آن بودند، از جمله مواردی بود که در این مقاله بدان پرداخته شد.

جامع بودن سیاست های کشورهای توسعه یافته، نشان دهنده ی آن است که نمی توان وقوع حوادث رانندگی در شهری همچون لار را صرفا بر گردن مسئولان محلی انداخت و به حداقل رسیدن این حوادث و مرگ و میرها، نیازمند میل و اراده ای جمعی ست که تغییراتی را در سطوح خرد و کلان ایجاد نماید. مادامی که آموزش رفتارهای صحیح ترافیکی در مدارس جایگاهی ویژه نیابند و تا هنگامی که خودروهای تولید شده از ایمنی و کیفیت لازم برخوردار نیستند و در نبود بازاری آزاد و در شرایط عدم رقابت، محصولات کم کیفیت و با ایمنی پایین را به مردم عرضه می دارند، نمی توان صرفا مسئولین محلی را مقصر وقوع حوادث اینچنینی تلقی کرد. در عین حال، نباید مادامی که هندسه ی خیابان ها، پیچ ها و تقاطع ها با رویکردهای جدید اصلاح هندسی نشوند و نیز خیابان های محلی آرامسازی نشوند، تمامی تقصیر را بر گردن قوانین ناکارآمد و یا بی کیفیت بودن خودروهای داخلی انداخت و دست روی دست گذاشت.

بدین ترتیب، با پذیرش نیاز به اراده ای جمعی و قوی و نیز برنامه ای جامع و مدون برای مقابله با این پدیده، می بایست خرده اقداماتی را که در سطح محلی و در زمانی کوتاه قابل انجام هستند، نظیر اصلاح هندسی تقاطع ها و خیابان ها و نصب دوربین های ثبت تخلف، برای کاهش تصادفات انجام داد. ایجاد پیست های مخصوص خودرو و موتورسواری، یکی دیگر از اقدامات در سطح محلی است که از نظر دور مانده است. از دیگر سو، شهروندان نیز می بایست نقش خود را در کاهش تصادفات دست کم نگرفته و با رعایت مقررات و آموزش رفتارهای صحیح ترافیکی به فرزندان خود، سهمی بسزا را در به حداقل رسیدن تصادفات و مرگ و میرهای ناشی از آن، ایفا نمایند.

*کارشناس ارشد شهرسازی

پی نوشت

۱٫WHO, W. H. O. (2015). Global status report on road safety 2015: World Health Organization.

این سازمان، نسبت مرگ‌ومیر به ازای هر ده هزار نفر از جمعیت را به‌منظور قیاس پذیری داده‌های مربوط به کشورهای مختلف، در همین سال، محاسبه نموده است.

  1. STA, T. S. T. A. (2006). Vision Zero on the move. Retrieved from
  2. Kim, E., Muennig, P., & Rosen, Z. (2017). Vision zero: a toolkit for road safety in the modern era. Injury epidemiology, 4(1), 1.
  3. Johansson, R. (2009). Vision Zero–Implementing a policy for traffic safety. Safety Science, 47(6), 826-831.
  4. Taxation system
  5. مبالغ جرایم رانندگی در کشورهای اسکاندیناوی نظیر فنلاند، موجبات تعجب روزنامه نگاران آمریکایی را فراهم آورده، نیویورک تایمز در یادداشتی به قلم سوزان دیلای، ماجرای برگ جریمه ی یک میلیونر و سروصدایی که او در صفحه ی فیسبوکش به پا کرده است را روایت میکند:

https://www.nytimes.com/2015/04/26/world/europe/speeding-in-finland-can-cost-a-fortune-if-you-already-have-one.html

  1. بدیهی است عدم ثبات نرخ ارز، اعداد و ارقام درج شده در این نوشتار را بی اعتبار ساخته است.
  2. Driver Assistance
  3. Self-Driving
  4. Farrell, S. (2010). Road Safety group adopts policy with ‘no room for motorcycles’. Retrieved from

http://www.motorcyclenews.com/news/2010/september/sep1710-road-safety-group-new-policy/


7 نظر

  1. ناشناس گفت:

    5

    1

    مقاله بسیار جالبی است. امیدوارم مسوولان شهر لار این نکات را رعایت کنند تا شاهد اینهمه مرگ و میر جوانان عزیز نباشیم

  2. محمد گفت:

    6

    0

    الان باز اون کامنت نویس معروف میاد و مینویسه این متن کپی ست و مبنای علمی ندارد و فلان و فلان :))

    • او گفت:

      3

      2

      آقا بهروز جزء معدود کسانی است که که کاملا مطالب شهری را با دانش شهرسازی خود مورد بحث و بررسی قرار می دهد و چنان با منطق و استدلال صحبت میکند که آن کسی که این ادعا را کند و حتی مسئولانی که روی گفته خویش پافشاری کنند قطعا مشکل دارند.
      مهندس شهرساز زیاد داریم ولی همه کار میکنند جز شهرسازی و هرزگاهی برای خالی نبودن عرصه یک نامه میدهند…

    • محمد علی گفت:

      2

      0

      اتفاقا مهندسان شهرساز لار خوب فعال بودند و هستند همیشه دغدغه هاشون برای من شنیدنی بوده جز مسولین، کاش مردم و امثال شما فرصت به این جوونا می دادند که در میدان عمل نشان دهند تفاوت را

  3. لارستان کهن گفت:

    3

    0

    خیلی خوب امیدواریم مسئولین ذی ربط اینگونه مقالات در نظر بگیرند. وعمل کنند.

  4. منصور جق پرست گفت:

    2

    0

    با تشکر از نویسنده مقاله بسیار کار شایسته ای انجام داده اند واقعا میزان تصادفات منجر به فوت در لار زیاد شده و خیلی ها را به فکر وا داشته است. به نظر اینجانب بزرگترین مشکل قبل از گلایه از کیفیت پایین ماشینها و راهها قطعا رانندگی خود ماست. همچنین در کشورهای دیگر برای رانندگی نوجوانان قوانین محدود کننده ای اعمال میشود که در کشور ما انجام نمیشود.

  5. ناشناس گفت:

    4

    0

    در جاده ای مثل لار گراش که تماما بلوار است باید گاردریل وسط باشد نه بلوار به این بزرگی!
    اطراف جاده بسیار نا ایمن هست که با توجه به حریم جاده قابل استاندارد سازی است
    سوم دوربین های کنترل سرعت در مسیر بیشتر باشد و روشن باشد نه خاموش
    من به شخصه جندین بار با چند کیلومتر سرعت بیشتر رد شدم و هیچ جریمه ای برایم لحاظ نشد
    کمربند هم باید استفاده از آن را جا انداخت چیز بدیهی است و خیلی ها دوباره به سمت نبستن پیش رفتن

ارسال نظر

طراحی و توسعه توسط رضوان